Ако детето знае да направи презентација, да внесе податоци во табела и да користи неколку апликации, лесно е да кажеме дека „добро се снаоѓа со компјутери“. Но дигиталните компетенции значат нешто пошироко од познавање команди и програми.
Важно е што детето умее да направи со технологијата кога пред себе има конкретна задача. Дали знае да најде релевантна информација, да избере соодветна алатка, да создаде нешто, да провери дали резултатот има смисла и да постапува безбедно и одговорно? Токму тука почнува разликата меѓу техничка вештина и функционална дигитална компетентност.
Дигиталните компетенции се гледаат во тоа што детето умее да направи со технологијата — не само кои програми знае да ги отвори.
Да најде и процени информација
Денес информацијата ретко недостига. Поголем предизвик е да се препознае што е релевантно, што е веродостојно и што навистина ни треба.
Кога детето истражува тема, дигиталната компетентност не се состои само во тоа да отвори пребарувач. Постепено треба да учи да споредува извори, да забележува кој стои зад информацијата и да процени дали она што го нашло навистина му помага за задачата.
Кај помало дете тоа може да значи да избере кои информации се важни за кратка презентација. Кај постаро — да спореди неколку извори и да провери дали податоците се совпаѓаат.
Да избере алатка според задачата
Познавањето алатки е важно. Детето треба да научи како функционираат Word, Excel, PowerPoint, графички или програмерски алатки и други технологии што ќе му бидат потребни.
Но компетентноста се гледа и во изборот. Ако треба да спореди податоци, можеби табела или графикон ќе биде подобар од долг текст. Ако треба да објасни процес, презентација или визуелен приказ може да биде посоодветен. Ако задачата бара автоматизација или интерактивно однесување, тогаш програмирањето може да биде вистинската алатка.
Со текот на времето детето треба сè помалку да размислува „која програма денес ја учиме“, а сè повеќе „што треба да постигнам и што најмногу ќе ми помогне“.
Да создаде нешто со технологијата
Голем дел од времето што децата го поминуваат со технологија е пасивно: гледаат видеа, играат игри, пребаруваат или комуницираат. Образовната вредност станува поголема кога детето почнува нешто да создава.
Тоа може да биде документ, презентација, графикон, анимација, веб-страница, програма или анализа. Не е најважно производот да изгледа импресивно, туку детето да мора да организира информации, да донесува одлуки и да ја користи технологијата како средство за да стигне до конкретен резултат.
Да решава проблеми и да проверува
Речиси секоја работа со технологија во некој момент ќе тргне поинаку од очекуваното. Формулата дава чуден резултат, кодот не работи, распоредот не изгледа добро или избраниот начин на приказ не ја покажува поентата.
Дигитално компетентно дете не мора веднаш да го реши секој проблем. Поважно е да развива навика да проверува: што очекував да се случи, што всушност се случи, каде може да биде грешката и што можам да пробам поинаку?
Истото важи и кога нема техничка грешка. Треба да научи да се праша дали резултатот навистина ја исполнува задачата и дали постои подобар начин да го претстави.
Да ја користи технологијата безбедно и одговорно
Дигиталните компетенции вклучуваат и работи што не се гледаат веднаш на екранот. Детето треба постепено да разбира дека личните податоци имаат вредност, дека не треба сè да се споделува, дека туѓата содржина има автор и дека однесувањето онлајн има последици.
Кај помалите деца тоа почнува со едноставни правила за приватност, лозинки и комуникација. Подоцна се додаваат теми како авторство, дигитална трага и одговорно користење содржини.
Безбедноста затоа не е одвоена тема, туку дел од компетентното користење технологија.
Една задача може да бара повеќе компетенции одеднаш
Замислете дека детето треба да обработи резултати од анкета.
Мора да ги внесе и организира податоците, да одлучи што е важно, да избере како ќе ги претстави и да провери дали избраниот графикон навистина ја покажува поентата. Потоа треба да го објасни заклучокот и да внимава дали во материјалот има лични информации што не треба да се споделуваат.
Во една задача се појавуваат работа со податоци, избор на алатка, создавање, проверка, комуникација и безбедност. Токму затоа дигиталните компетенции најдобро се развиваат кога технологијата е ставена во функција на нешто што детето навистина треба да направи.
