Детето внесува неколку зборови во Google, отвора еден од првите резултати и за неколку секунди веќе има текст, слики и податоци пред себе.
Однадвор тоа може да изгледа како истражување. Но наоѓањето информација е само почеток. Истражувањето почнува кога детето треба да одлучи што од пронајденото е релевантно, кому може да му верува и како ќе го употреби тоа што го нашло.
Добро пребарување почнува со добро прашање
Ако задачата е „Истражи нешто за Марс“, детето лесно може да заврши со десетици страници што содржат сè и сешто.
Многу покорисно е прво да се расчисти што навистина сакаме да дознаеме. На пример: „Какви услови има на Марс и зошто тие го отежнуваат животот на човекот?“
Од такво прашање произлегуваат и подобри пребарувања: атмосфера, температура, вода, гравитација, услови за човечки живот.
Оваа способност — да се формулира информациска потреба и потоа да се избере соодветна стратегија за пребарување — е дел од она што UNESCO го опфаќа во media and information literacy.
Првиот резултат не мора да биде и најдобриот извор
Децата брзо учат како да стигнат до информација. Потешкиот дел е да научат дека не секоја страница што изгледа убедливо е подеднакво добра.
Кој ја објавил информацијата? Дали авторот е наведен? Кога е објавена? На што се повикува? Дали друг доверлив извор го потврдува истото?
Во своите материјали за проценување на информациски извори, UNESCO ги издвојува токму релевантноста, веродостојноста, авторот, издавачот, датумот и потеклото на информацијата како дел од критичката проценка.
За дете во основно образование тоа не мора да значи сложена анализа. Понекогаш е доволно наставникот да праша: „Од каде го знаеме ова?“ или „Можеме ли да најдеме уште еден добар извор што го кажува истото?“
Истражувањето бара избор, не собирање
Една од најчестите заблуди е дека добар истражувачки проект е оној во кој има многу информации.
Детето може да отвори десет страници, да копира три страници текст и сепак многу малку да разбере од темата.
Во добра задача треба да направи нешто потешко: да избере што му е потребно.
Ако прави презентација за вулканите, не треба да внесе сè што пронашло. Треба да одлучи кои информации најдобро одговараат на задачата, како се поврзани и што ќе му помогне на оној што ја гледа презентацијата да ја разбере темата.
Тогаш интернетот престанува да биде место од кое се „зема материјал“ и станува простор во кој детето бара, споредува и избира.
Два извора можат да кажуваат различни работи
Што ако една страница наведува еден податок, а друга различен? Што ако едниот текст е стар, а другиот неодамнешен? Што ако едниот извор е блог без автор, а другиот научна институција?
Нема потреба детето секогаш веднаш да добие одговор кој извор е „точниот“. Поважно е да научи да ја забележи разликата и да бара причина за неа.
Таквото критичко однесување е суштински дел од информациската писменост. UNESCO ја опишува како способност не само да се пристапи до информации, туку и тие да се анализираат, критички проценуваат, користат и создаваат.
А што е со copy-paste?
Копирањето текст е брзо. Разбирањето бара повеќе работа.
Еден едноставен тест е детето да го затвори изворот и со свои зборови да објасни што дознало. Ако не може, веројатно сè уште нема доволно јасна претстава за информацијата што ја користи.
Затоа во истражувачки проект важно е информацијата да се преработи: да се скрати, спореди, организира, претстави во табела или графикон, поврзе со друга информација или употреби како аргумент.
Тогаш детето не е само пренесувач на туѓ текст. Почнува да гради сопствено разбирање.
